Henüz bitmemiş bir binaya karar veriyorsunuz. Sunum güzel olabilir, ama kararınızı görsellere değil, sorularınızın cevabına dayandırın. Aşağıdaki dört soru iyi bir başlangıç.
Firma daha önce ne teslim etti?
Bitmiş projelerini gidip görün. Daha önce teslim edilen bir projeyi yerinde incelemek, sunumdan çok daha fazlasını anlatır.
Teslim edilen binanın bakımına, ortak alanlara ve oturanların memnuniyetine bakın. Teslimin söz verilen zamanda olup olmadığını da sorun.
Bu, firmanın söz verdiğini ne ölçüde yerine getirdiğini görmenin en doğrudan yolu. Henüz hiç proje teslim etmemiş bir firmaysa bunu da açıkça öğrenin; bu bir eleme sebebi olmak zorunda değil ama riski tartarken bilinmesi gereken bir bilgi.
Yapı ruhsatı alınmış mı?
Ruhsatın alınıp alınmadığını, tarihini ve hangi bina için alındığını sorun. Ruhsat, binanın hangi izinle yapıldığını gösterir.
Ruhsat belgesini görmeden ödeme yapmamak, basit ama etkili bir kural. Ruhsat belgesini ya da onaylı örneğini görmek istediğinizi söyleyebilirsiniz.
Belgeyi göstermekte tereddüt eden taraf için bunu not edin. Teslim süresi ruhsatla başlıyorsa bu belge takvimi de belirler; bu konuyu teslim tarihi ne anlatır yazısında anlattım.
Ödeme planı ve tapu zamanı nasıl okunur?
Hangi ödemenin inşaatın hangi aşamasına denk geldiğini öğrenin. Ödeme planını inşaat takvimiyle yan yana koyun.
Para ödenmiş ama inşaat aynı hızda ilerlemiyorsa, bu dengesizlik sizin için bir risk işaretidir. Ödeme planının güncel koşullarını ve tutarlarını her zaman satış ofisinden teyit edin.
Ödemeleri takvimle yan yana yazmak için basit bir tablo yeter: sol sütunda ödeme, sağ sütunda o tarihte inşaatın olması gereken aşama. Aradaki uyumsuzluk, sorulması gereken sorunun kendisi.
Kat irtifaklı tapunun ne zaman verileceğini sorun. Kat irtifakı, bina bitmeden daireniz için arsa payına bağlı kurulan haktır.
Tapu konusu, projeden alımın en kritik başlıklarından biri. Hangi aşamada hangi tapunun verileceği sözleşmede yazmalı. Tapu işlemlerinde dikkat edilecekleri tapu alırken dikkat edilecekler yazısında topladım.
Projeyi anlamak için hangi bilgilere bakılır?
Gayrimenkul yatırımında üç şey önemli: doğru soruları sormak, doğru evrakları görmek ve projeyi iyi anlamak. Projeyi anlamak için şu başlıklara bakın:
- Arsa: Arsa kimin adına, ne büyüklükte?
- Metraj: Toplam inşaat alanı ne kadar?
- Emsal: Kat alanları toplamının arsa alanına oranı. Yapılabilecek toplam inşaat alanını gösterir.
- Brüt ve net alan: İlandaki rakamın neyi kapsadığı. Detay için brüt ve net alan farkı yazısına bakın.
- Daire adedi: Projede kaç bağımsız bölüm var?
Bu bilgiler bir proje hakkında çok şey ortaya çıkarır. Bunları bilen kişilerle ilerleyin ki sonradan sürpriz yaşamayın.
Bu başlıkları tek tek sorarsanız, projenin ne kadar şeffaf anlatıldığını da görürsünüz. Her sorunun cevabı net ve belgeyle destekleniyorsa güven artar. Cevaplar kaçamaksa, bu da bir veridir.
Cevap net değilse ne yapmalı?
Cevabı net olmayan bir soru varsa, karar vermeden önce yazılı olarak isteyin. Sözlü bir cevap kimi zaman unutulur ya da farklı hatırlanır.
Yatırım kararında hiçbir projenin kazanç ya da değer artışı garantisi yoktur. Bu yüzden vaadi değil, belgeleri esas alın.
Daha geniş bir çerçeve için gayrimenkul alırken 3 adım yazısına bakabilirsiniz. Yatırımı kendi bütçenize göre kurmak için de ev bütçenize uymuyorsa ne yapmalısınız yazısı var.
Bir proje için kendi kontrol listeniz. Şu dört maddeyi sırayla işaretleyin: firmanın geçmişi görüldü mü, ruhsat belgesi görüldü mü, ödeme planı inşaat takvimiyle yan yana konuldu mu, tapu zamanı yazılı mı? Dördü de tamamsa projeyi daha ayrıntılı incelemeye geçin. Eksik varsa, önce onu tamamlayın.
Yatırım kararı, tek bir görüşmede verilecek bir karar olmamalı. Birkaç gün düşünün, belgeleri tekrar okuyun, gerekirse bir uzmana danışın.
İşin bir de duygusal tarafı var. Güzel bir sunum ve tatlı bir satış görüşmesi insanı kolayca heyecanlandırır.
Heyecan kötü bir şey değil, ama kararı heyecanla verdiğiniz anı fark edin. Soru listenize dönün ve cevapları tek tek işaretleyin.
Kısaca
Dört soru: firmanın geçmişi, yapı ruhsatı, ödeme planı, tapu zamanı. Bir de proje bilgileri: arsa, metraj, emsal, brüt-net, daire adedi. Bir projeyi incelemeden önce açıp bakmak için kaydedin.
Baktığınız bir proje varsa Instagram’dan ya da WhatsApp’tan yazın, birlikte bakalım.